Neutropenie en agranulocytose

Datum laatste herziening: 23-07-09

Definities

Granulopenie: < 1.5 x 10⁹/l
Agranulocytose: < 0.5 x 10⁹/l
Infectiekans verhoogd bij < 1.0 x 10⁹/l

Epidemiologie

Zeldzaam: incidentie 1-10 / 10⁶/ jaar; 70% geassocieerd met medicatie.
Incidentie neemt toe met leeftijd; > 50% van de gevallen > 50 jaar
2x zo frequent bij vrouwen , DR4 en DQw3 associatie (Ashkenazi )
Indeling: congenitaal en verworven ( medicamenteus, auto-immuun, postinfectieus)

Anamnese/ VG

Infecties (van mucosa, oraal en KNO gebied, huid, long) en koorts: endogene bacteriën
Familie bij congenitale syndromen (Schwachman Diamond, Chediak Higashi etc.)
Periodiciteit (bij cyclische vormen 21 daagse cyclus, periodiciteit ook wel bij CML, T-LGL, hypereosinofiel syndroom)
Geneesmiddelen en toxische stoffen gebruik
Auto-immuunziekten

DD

1. Verminderde aanmaak
   • Medicamenteus: chemotherapie, procainamide, dapson, phenothiazides, azathioprine, ganciclovir
   • Aplastische anemie
   • Leukemie
   • MDS
   • Hairy cell leukemie
   • T-LGL
   • Maligne lymfoom
   • Kostmann's syndroom
   • Benigne familiaire neutropenie (geen leukocytose bij infecties)
   • Cyclische neutropenie
   • Vit B12, foliumzuur deficiëntie (meerdere cellijnen)
   • Pure white cell aplasia (thymoom associatie, autoAb met remming GM-CFU)
2. Verhoogde afbraak en/of miltsequestratie
   1. Auto-immuun neutropenie
   2. Chronische idiopathische neutropenie
   3. Secundair bij AIZ (SLE, RA, auto-immuun hepatitis)
   4. Secundair bij splenomegalie ( sarcoidose, TBC, malaria, lymfomen, Gaucher, Kala-azar )
   5. Klassieke complement activatie bv. bij extracorporele circulaties
3. Gemengde oorzaken voor verworven neutropenie
   1. Medicamenteus:
      • ACE inhibitors (combinatie met IFn!)
      • Thyreostatica: PTU, carbimazol
      • Antibiotica: sulfa-, cefalos, peni, chlooramfenicol.
      • Anti-epileptica (carbamazapine, valproaat)
      • Analgetica (flecainamide)
      • Clozapine
      • Ticlopidine (ook TTP)
      • Anti-arrhythmica
      • NSAIDs/ Colchicine
      • Sulfasalazine
   2. Infecties:
      • EBV, CMV, varicella, HIV
      • Hepatitis
      • Ricketsia
      • Parvo (ook vaak anemie)
      • Dengue

Laboratoriumonderzoek

• Volledig bloedbeeld (differentiatie) vervolgen bij verdenking van periodiciteit
• Immunofenotypering ( bv. T-LGL)
• Vitamine B12/ foliumzuur/ pyridoxine
• Mutatie ELA2 gen (cyclische neturopenie en ernstige chronische neutropenie
• ANF, reumaserologie
• Coombs
• Kwantificering immuunglobulines, complement
• Bacteriologische inventarisatie
• Virusserologie, kweken, PCR's
• Leukocyten/ granulocyten antilichamen
• Beenmergcytologie, histologie, cytogenetica en immunofenotypering
• Beenmergkweek, CFU-GM
• Beeldvorming: X-thorax, X-sinus, OPG

Behandeling

• Stop verdachte medicatie en/of toxische stoffen
• Behandeling onderliggend lijden en infecties (antibiotica, IVIG bij sommige auto-immuun geïnduceerde vormen)
• Informatie aan patiënt tav. infectie risico
• Overweeg partiële antibiotische decontaminatie (PAD)
• Overweeg G-CSF (Filgrastim 2-5 mug/ kg/ dag sc. of Pegfilgrastim 6 mg sc. titreren op effect) bij idiopathische cyclische en auto-immuun neutropenie en infecties
• NMA SCT
• Granulocyten transfusies in (te verwachten passagiere) granulopene condities en niet (voldoende) op antibiotica / antifungale therapie reagerende infecties